Remonstranten

De remonstranten (of de Remonstrantse Broederschap) zijn een afsplitsing van de (Nederduits) Gereformeerde Kerk, ontstaan in het begin van de 17e eeuw.

De Remonstrantse Broederschap heeft haar wortels in de 16e eeuw. De kerk is ontstaan uit de Nederlandse Erasmiaanse reformatie. Voorgangers van deze stroming zijn Desiderius Erasmus (1467-1536), Anastasius Veluanus, Hubert Duifhuis, Willem de Volder, Angelus Merula, Cornelis Cooltuyn en Jelle Hotses. Zij staan voor een innerlijk christendom, en waarden van liefde, vrijheid en verdraagzaamheid.

In januari 1610 formuleerden in Gouda 44 hervormde predikanten bezwaren tegen de leer van hun Nederduits Gereformeerde Kerk, de heersende kerk in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Deze bezwaren golden de leerstellingen in de Heidelbergse Catechismus en de Nederlandse Geloofsbelijdenis over met name de vrije wil van de mens en zijn of haar voorbeschikking tot heil of verdoemenis door God, de predestinatie. Zij verzetten zich tegen bepaalde opvattingen van Calvijn. Onder hen waren Episcopius, Eduard Poppius en de hofpredikant Johannes Wtenbogaert. Deze opvattingen werden in 1610 vastgelegd in een 'verweerschrift' of 'remonstrantie'. Dit verweerschrift is ook bekend als de Vijf artikelen van de remonstranten.

De remonstranten waren (en zijn) tegen bindende belijdenisgeschriften, waarin wordt vastgelegd hoe je de Bijbel moet interpreteren. Daarmee kregen deze door mensen opgestelde belijdenisgeschriften een status vergelijkbaar met de Bijbel, het Woord van God. Dit was voor de in de Erasmiaanse traditie geschoolde predikanten niet aanvaardbaar. Ook stelden zij de predestinatieleer ter discussie. De meest strenge variant van deze leer gaat ervan uit dat alleen díe zielen eeuwig zalig worden (in de hemel komen) die door God al vóór de zondeval daartoe uitverkoren zijn (supralapsarisme).

Een belangrijk theoloog aan het eind van de 16de en het begin van de 17de eeuw die deze opvattingen van een tolerant christendom verkondigde was Jacobus Arminius (1560-1609). Hij studeerde bij Theodorus Beza in Genève, was predikant in Amsterdam en van 1603 tot zijn dood in 1609 hoogleraar godgeleerdheid aan de Rijksuniversiteit Leiden. De volgelingen van Arminius werden Arminianen genoemd, ook wel de rekkelijken of remonstranten.